Kindsdeel

De wettelijke langstlevende regeling voor gehuwden en geregistreerde partners

Als je gehuwd bent of geregistreerd als partner is de bescherming van de langstlevende tegenwoordig in de wet geregeld. Het uitgangspunt is dat de langstlevende en de kinderen samen erfgenaam zijn. Alle bezittingen en schulden (zoals het koophuis en de hypotheekschuld) worden op grond van de wet toegedeeld aan de langstlevende. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering ter grootte van hun erfdeel. Deze geldvordering is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende.

Het berekenen van het kindsdeel

Neem bijvoorbeeld de situatie dat een echtpaar gehuwd is in gemeenschap van goederen en dat er twee kinderen zijn. Laten we er van uit gaan dat het vermogen uitsluitend bestaat uit een koopwoning met een marktwaarde van € 500.000 en een hypotheekschuld van € 200.000. Stel dat één van beide echtgenoten overlijdt zonder testament. Het berekenen van het kindsdeel werkt dan als volgt:

1. De gemeenschap van goederen heeft een waarde van € 300.000 (€ 500.000 minus € 200.000).
2. De nalatenschap bedraagt de helft van de gemeenschap van goederen, ofwel € 150.000. De andere helft is van de langstlevende en vererft dus niet op het moment dat de eerste van beide echtgenoten overlijdt.
3. Er zijn drie erfgenamen (de langstlevende en de beide kinderen) die ieder recht hebben op een erfdeel € 50.000.
4. Het aandeel van de overledene in de koopwoning en de hypotheekschuld vererft naar de langstlevende. Dit aandeel heeft een overwaarde van € 150.000. In ruil hiervoor houdt de langstlevende een schuld aan de kinderen van € 100.000 (twee keer € 50.000). Per saldo erft de langstlevende dus precies € 50.000.
5. De beide kinderen erven ieder een geldvordering van € 50.000.

De volgende punten zijn van belang als je deze berekening zelf wilt maken met je eigen cijfers:

• Ander vermogen moet ook worden meegeteld, zoals bijvoorbeeld spaargeld, roerende zaken, sieraden en voertuigen.
• De kosten van de uitvaart breng je niet bij stap 1 in mindering maar bij stap 2. Deze kosten komen dus in mindering op de nalatenschap en niet op de gemeenschap van goederen.
• Als de geldvordering van de kinderen meer waard is dan de kindervrijstelling, dan moet over het meerdere erfbelasting worden betaald. De langstlevende hoort deze belasting voor te schieten. De voorgeschoten erfbelasting komt vervolgens in mindering op de vordering van de kinderen. Stel bijvoorbeeld dat de erfbelasting in het bovenstaande voorbeeld € 2.000 per kind bedraagt. Dan moet de langstlevende dit bedrag betalen uit de erfenis en wordt de vordering van het kind verlaagd van € 50.000 naar € 48.000.

Wel of geen rente over het kindsdeel?

Op grond van de wettelijke langstlevende regeling heeft de langstlevende een schuld aan de kinderen. Over deze schuld betaalt de langstlevende geen rente. Het bijtellen van een rente is wel mogelijk, waardoor de schuld ieder jaar hoger wordt. Heeft de overledene geen testament? Dan bepaalt de wet dat er een rente wordt bijgeteld voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%. Stel dat de wettelijke rente in een bepaald kalenderjaar 7% bedraagt. Dan wordt er in dat jaar 1% rente bijgeteld op de geldvordering.

Heeft de overledene wel een testament? Dan kan hierin een afwijkende renteclausule staan. Het testament kan bijvoorbeeld bepalen dat er geen rente wordt bijgeteld, ook niet als de wettelijke rente hoger is dan 6%. Er kan ook in het testament staan dat er altijd een rente wordt bijgeteld ongeacht de hoogte van de wettelijke rente. De maximaal toegestane rente is op dit moment 6% samengesteld. Het begrip samengesteld houdt in dat er sprake is van rente op rente.

In de meeste testamenten staat een standaard renteclausule waarin de wettelijke regeling wordt bevestigd. Deze clausule wordt vaak verkeerd begrepen door nabestaanden. Zo gebeurt het regelmatig dat mensen denken dat er 6% wordt bijgeteld, terwijl er staat dat er een rente wordt bijgeteld voor zover de rente hoger is dan 6%. Het is dus belangrijk om goed te lezen wat er staat. Neem bij twijfel over de juiste uitleg contact op met de notaris die het testament heeft opgesteld. 

Afwijken van het testament met een renteovereenkomst

De erfgenamen kunnen in onderling overleg (als iedereen het daar mee eens is) afwijken van het testament in een zogenoemde 'renteovereenkomst'. Daarin kan bijvoorbeeld worden geregeld dat er wel een rente wordt bijgeteld. Het maken van een renteafspraak is ook mogelijk als de overledene geen testament had. Let op: een renteovereenkomst moet je maken vóórdat je de aangifte erfbelasting indient. Het afgesproken rentepercentage geef je vervolgens op in de aangifte erfbelasting.

Het bijtellen van een rente bespaart erfbelasting over de tweede erfenis (dit is het vermogen dat de langstlevende nalaat wanneer hij of zij als laatste overlijdt). Hierbij is van belang dat de erfbelasting over de eerste erfenis omhoog kan gaan als je een renteovereenkomst maakt. Of dit het geval is hangt onder andere af van de omvang van de erfenis.

Wanneer is het kindsdeel opeisbaar?

Als de overledene geen testament had, mogen de kinderen hun geldvordering opeisen als de langstlevende overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering belandt. Heeft de overledene wel een testament? Dan kunnen daarin extra opeisbaarheidsgronden staan. Zo is het bijvoorbeeld gebruikelijk om te bepalen dat de geldvordering opeisbaar is als de langstlevende wordt opgenomen in een verpleeghuis. Dit wordt ook wel een 'AWBZ clausule' genoemd. In veel testamenten staat bovendien dat de geldvordering opeisbaar is als de langstlevende een nieuwe partner krijgt en met diegene een huwelijk of partnerschap aangaat in gemeenschap van goederen.

Het erfrecht kent daarnaast nog de zogenoemde 'wilsrechten'. Een wilsrecht houdt in dat het kind de geldvordering mag ruilen voor bezittingen, waarbij de langstlevende recht houdt op het vruchtgebruik van die bezittingen. Gezamenlijke kinderen kunnen bijvoorbeeld een wilsrecht uitoefenen in het geval dat de langstlevende hertrouwt. Hierdoor kunnen de kinderen voorkomen dat de langstlevende en zijn of haar nieuwe partner de erfenis verteren. Door een wilsrecht uit te oefenen kunnen de kinderen bijvoorbeeld mede-eigenaar worden van de koopwoning.

De rechten van kinderen van samenwoners

De wettelijke langstlevende regeling geldt alleen voor gehuwden en geregistreerde partners. Samenwoners kunnen een langstlevende testament maken waarin de wettelijke regeling wordt nagebootst. Dit wordt gedaan door de langstlevende tot enig erfgenaam te benoemen. Dat heeft tot gevolg dat hij of zij automatisch alle bezittingen en schulden erft. Omdat er maar één erfgenaam is, hoeft na het overlijden geen dure akte van verdeling te worden gemaakt door de notaris. Dit maakt de afwikkeling van de erfenis eenvoudiger en goedkoper.

Uiteraard is het niet de bedoeling om de kinderen te onterven. Daarom wordt aan de kinderen een geldbedrag gelegateerd ter grootte van hun normale erfdeel. Dit legaat is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende. Op deze manier blijft de langstlevende partner goed verzorgd achter, terwijl de kinderen de gebruikelijke geldvordering erven. Samenwoners met kinderen kunnen hun langstlevende testament online regelen bij NuNotariaat. Lees hier over het online samenlevingscontract.

Zonder testament hebben samenwoners geen recht op elkaars erfenis. Op grond van de wet zijn de kinderen van de overledene de enige erfgenamen. Heeft de overledene geen kinderen? Dan komt de erfenis toe aan de ouders, broers en zusters van de overledene. Zij hebben bijvoorbeeld recht op het spaargeld van de overledene. Ook kunnen de erfgenamen eisen dat het koophuis van de overledene wordt verkocht. Om deze reden maken veel samenwoners een testament op het moment dat ze een huis kopen. Daarmee voorkom je dat de langstlevende op straat komt te staan als er wat gebeurt.

Erfbelasting besparen door het kindsdeel kleiner te maken met een opvullegaat

Er zijn nog meer manieren waarop het testament invloed kan hebben op het kindsdeel. Voor veel echtparen is het een doorn in het oog dat de langstlevende erfbelasting moet betalen op het moment dat de eerste van beide echtgenoten overlijdt. Gelukkig is er een eenvoudige manier om daar wat aan te doen.

Iedere erfgenaam heeft in de Nederlandse erfbelasting recht op een eigen vrijstelling. De hoogte van deze vrijstelling verschilt per erfgenaam. De langstlevende heeft een veel hogere vrijstelling dan de kinderen. Het gebeurt vaak dat het erfdeel van de langstlevende kleiner is dan de partnervrijstelling en dat het erfdeel van de kinderen groter is dan de kindervrijstelling. Dit betekent dat er erfbelasting moet worden betaald terwijl de langstlevende nog ruimte over heeft in zijn of haar vrijstelling.

Je kunt deze ruimte in de partnervrijstelling benutten door een zogenoemd 'opvullegaat' op te nemen in je testament. Dit is een geldlegaat dat de langstlevende bovenop zijn of haar vrijstelling ontvangt. Hierdoor wordt het erfdeel van de langstlevende groter en het erfdeel van de kinderen kleiner. In veel gevallen zorgt het opvullegaat er voor dat er bij het overlijden van de eerste echtgenoot nul (!) erfbelasting wordt betaald. Vandaar dat deze regeling zeer populair is voor echtgenoten.

Het opvullegaat is standaard inbegrepen bij het testament via NuNotariaat

In het NuNotariaat langstlevende testament voor gehuwden is het opvullegaat standaard opgenomen, zonder meerprijs. Het afsluiten van een langstlevende testament via NuNotariaat is zonder enige twijfel de goedkoopste manier om een opvullegaat te regelen. Hier kun je direct aan de slag met je testament.

Het kindsdeel bij onterving

Ook onterfde kinderen kunnen recht hebben op een kindsdeel. Na het overlijden van zijn ouder mag een onterfd kind binnen 5 jaar een beroep doen op de zogenoemde 'legitieme portie'. Hierbij is het van belang om te weten dat een echtpaar altijd twee erfenissen nalaat. Dit is ook het geval als er sprake is van een gemeenschap van goederen. Als onterfd kind moet je dus niet wachten tot de langstlevende overlijdt voordat je de legitieme portie inroept. Ben je door beide ouders onterfd? Dan moet je binnen 5 jaar na het overlijden van de eerste ouder een beroep doen op de legitieme portie in de eerste erfenis. Na het overlijden van de langstlevende moet je nog een keer een beroep doen op de legitieme portie in de tweede erfenis.

Het kindsdeel bij onterving moet op grond van de wet worden berekend 'in weerwil van giften en uiterste wilsbeschikkingen'. Met deze woorden bedoelt de wetgever dat je moet kijken naar het erfdeel dat het kind had gekregen als er geen testament was gemaakt en geen schenkingen waren gedaan. Vervolgens erft het onterfde kind een geldvordering ter grootte van de helft van het normale erfdeel.

Het berekenen van de legitieme portie

De berekening van het kindsdeel bij onterving licht ik graag toe met een paar voorbeelden:

Arend is alleenstaand en heeft twee dochters: Brenda en Christien. Het vermogen van Arend bestaat uit een spaarrekening met € 100.000. Arend maakt een testament waarin Brenda is onterfd en Christien tot enige erfgenaam is benoemd. Vervolgens doet Arend een schenking van € 50.000 aan Christien. Daarna overlijdt Arend. Hij heeft op dat moment nog een spaarrekening met € 50.000 die geërfd wordt door zijn enige erfgename Christien.

Brenda doet een beroep op haar legitieme portie. De schenking aan Christien moet weer worden bijgeteld voor de berekening van haar geldvordering. We doen dus alsof er nog € 100.000 aan vermogen was op het moment dat Arend overleed. Zonder testament had Brenda hier de helft van geërfd, ofwel € 50.000. De legitieme portie is de helft van het gebruikelijke erfdeel. Brenda heeft dus recht op € 25.000. Zij erft dit bedrag in de vorm van een geldvordering op haar zuster Christien. Deze geldvordering is opeisbaar zes maanden na het overlijden van Arend.

Stel dat Arend een vriendin had met wie hij samenwoonde. In dat geval had hij een samenlevingscontract kunnen maken en een langstlevende testament voor zijn vriendin. In deze situatie had Arend in zijn testament kunnen bepalen dat de geldvordering van Brenda pas opeisbaar is na het overlijden van de langstlevende. Brenda moet in dat geval nog steeds binnen 5 jaar een beroep doen op haar legitieme portie, maar heeft vervolgens geen recht op uitbetaling binnen 6 maanden. De uitbetaling vindt pas plaats na het overlijden van de langstlevende partner van Arend.

Meer informatie

Lees hier verder over nalatenschap.

Lees hier meer over de legitieme portie.